Anarquisme

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Lo simbòl mai conegut de l'anarquisme dempuèi los ans 60. Mai ancian es la bandièra negra.

L' anarquisme (del grèc αν-, an-, "non", e αρχω, arkho, "poder") es un ensems d'idèas filosòficas e politicas qu'an en comun lo refús cap a l'Estat e a tota forma d'autoritat, ierarquia o coercion fisica, mentala o esperituala, aital coma la cresença en la supremacia de l'individu. L'anarquisme pòt èsser dividit en doas grandas brancas: l'anarquisme classic (tanben nomenat anarquisme social o socialista) e l'anarquisme individualista o anarcoindividualisme. Malgrat aquò, lo tipe d'anarquisme mai espandit es l'anarquisme classic. Los anarquistas considèran que la societat poiriá èsser plan mai organizada sens un govèrn provenent de l'Estat o tot tipe d'autoritat e ierarquia e prepausan de disparièiras manièiras d'o far.

Còs ideologic

Al long del temps an sorgit de nombrosas variantas, de còps ligadas al comunisme, a l'ecologia, a l'individualisme e, quitament, al capitalisme, encara que l'anarquisme en la siá definicion classica s'enten coma una ideologia socialista e fòrtament anti-capitalista. S'identifican sovent amb de simbòls qu'incluson la "A" d'anarquisme en un cercle e amb de colors coma lo negre o lo roge e lo negre.

Los pensaires classics mai considerables son Proudhon, Bakunin e Kropotkin, lo primièr en essent lo fondador del mutualisme, lo segond de l'anarquisme collectivista e lo tresen de l'anarquisme comunista. A la fin del sègle XIX, sorgís una varianta individualista basada en la filosofia de Max Stirner. Aqueste novèl corrent marca la diferéncia entre l'anarquisme classic e l'anarcoindividualisme.

L' acràcia nega que i aja besonh d'un poder e d'una autoritat politica, e crei que los cal combatre per los suprimir. De la meteissa manièra, l' anarquisme classic es una ideologia politica de caire social o tanben socialista que considèra l' Estat coma una estructura al mejan de que una minoritat privilegiada oprimís la granda majoritat de la populacion, e que per desliurar las majoritats cal destruïr. Amb la destruccion de l'Estat la classa sociala privilegiada poiriá pas pus defendre la proprietat privada dels mejans de produccion, e doncas aquestes demorarián automaticament al servici del pòble. A l'encòp, d'autras formas de coercion coma la religion institucionalizada despareisserián. Una novèla societat sens autoritat, de classas ni coercion de cap tipes sorgiriá, a ont l'individu seriá liure e egal als sieus parièrs, en vivent en una societat unida en solidaritat e frairesa.

L'anarquisme classic apara que la societat es la que definís e forma los individus, contràriament a l'anarquisme individualista, que se centra sus l'idèa que l'individu, en s'unir amb d'autres individus, forma la societat. Doncas que l'objectiu es la libertat de l'individu, lo cambiament social fa mestièr, doncas que sonque dins una societat liura los individus pòdon èsser liures. Se l'anarquisme classic se fisa a la bontat de las personas, en fasent de l'injustícia sociala la causa màger de la siá marridesa, se que quin que siá individu viola l'interès del collectiu, aqueste seriá l'encargat de lo reprimir o lo reeducar, totjorn sense crear una estructura de repression establa, que s'identificariá amb l'Estat.

La similitud de l'anarquisme classic amb lo comunisme pòrta a de nombrosas confusions. D'en primièr, pas totes los anarquistas socials son comunistas (Bakunin, per exemple, èra collectivista e pas comunista). Segond, pas totes los comunistas son anarquistas, o en d'autres mots, i a de comunistas que son pas anarquistas mas marxistas (a l'ora d'ara lo tèrme "comunista" s'aplica coma sinonim de marxista, fach que confond encara mai las causas). Pasmens, la relacion entre marxistas e anarquistas (comunistas o pas) pòrta tanben a de nombrosas confusions. La principala diferéncia entre aquestes darrièrs es que mentre que per los anarquistas la destruccion de l'Estat fariá desparéisser automaticament la societat de classas, per los marxistas la majoritat (identificada amb lo proletariat) deuriá conquistar l'estructura de l'Estat e l'utilizar per la destruccion de la classa dominanta. Amb lo temps, aqueste Estat proletari s'anariá en se dissolvent, doncas que la siá utilitat (la dominacion de classa) desapareisseriá. Per los anarquistas, aquò es impossible, e l'existéncia de l'Estat perpetuariá la dominacion d'una minoritat sus la majoritat.

L'anarquisme classic inclutz tres variantas:

  • Lo mutualisme

Pierre-Joseph Proudhon, considerat lo paire de l'anarquisme en general, es l'autor de la teoria economica mutualista. Lo mutualisme propugna que l'economia siá organizada entorn lo mercat liure entre de productors, la produccion en essent contarotlada pels pròpris productors. Totun, lo sòu d'un trabalhador li cal èsser equivalent al producte del sieu trabalh, e lo prètz d'un producte li cal èsser equivalent al sieu còst de produccion.

  • Lo collectivisme anarquista

Lo collectivisme anarquista es normalament associat a Mikhail Bakunin e la seccion anarquista de la Primièra Internacionala (1864-1876). Los anarquistas collectivistas s'opausan a la proprietat privada dels mejans de produccion e propugnen la siá collectivizacion. Los mejans de produccion serián administrats per d'assembladas de trabalhadors a travèrs d'un sistèma nomentat democracia dirècta, e totas las assembladas estarián federades en una granda federacion qu'incluriá totas las brancas de la produccion. Los trabalhadors recebràn una compensacion equivalenta al temps dedicat al procès de produccion.

  • Lo comunisme anarquista

Pyotr Kropotkin es lo pensador mai associat a aquesta posicion, seguit d'Alexander Berkman, Emma Goldman e Errico Malatesta. Coma los anarquistas collectivistas, los anarquistas comunistas creson en la proprietat comuna dels mejans de produccion. Çò que diferéncia aquestas doas posturas es que, se los anarquistas collectivistas creson que lo trabalhador li calriá recebre un sòu equivalent al temps dedicat al procès de produccion, los anarquistas comunistas creson que la compensacion depen pas del temps dedicat a la produccion, mas del besonh del trabalhador en question. Es a dire, es pas qu'un trabalhador aja drech al producte del sieu trabalh sino qu'a drech a satisfar los sieus besonhs. D'aquesta manièira, cadun donariá lo mielhor de se meteis en lo procès de produccion e lo producte total de la produccion seriá disponibla per a totes sense cap tipes de restriccion. Aqueste sistèma economic implicariá l'abolicion del diner e l'implantacion d'un sistèma d'escambi liure, a on lo valor de las causas depenerie del besonh.

L'accion dirècta

En l'anarquisme classic, lo refús comun cap a l'Estat e tota forma d'autoritat o ierarquia (com pòt èsser la division entre de dirigentas e dirigits en un sindicat) implica lo seguiment d'estrategias similaras (exceptada quand aiçò implica un jutjament de valor sus la proprietat privada). Es aquí a on se trapa la diferéncia fondamentala entre l'anarquisme classic e lo marxisme; se los dos corrents vòlon arribar a una societat liura e egalitària, lo marxisme prepausa l'emplec de l'Estat per la classa obrèra coma transicion, mentre que l'anarquisme refusa aquesta estrategia amb l'argument qu'aquesta transicion es pas de besonh e en exprimint sustot lo perilh d'una dictadura a de mans d'un novèl elèit.

Accion dirècta es lo nom que recep l'estrategia anarquista, basada en lo refús de tot sistèma provenent de l'Estat coma la democracia representativa, tota negociacion amb la patronala, tot sistèma burocratic, e en d'alternatiuas coma la autogestió, l'educacion libertària, lo desaubediment civil e, en qualques cases, la violéncia.

  • Antiautoritarisme

L'antiautoritarisme es l'oposicion a l'autoritarisme, es a dire, a aquò que se definís coma concentracion de poder en un líder o en un elèit, o la doctrina que defen l'absolutisme en lo govèrn, coma en las autocràcias, en lo despotisme, las dictaduras e en lo totalitarisme. Qualques anarquistas nomentan als marxistes "socialistas autoritaris", doncas que lo marxisme propugna la creacion d'un Estat proletari que menariá a tèrme la revolucion.

  • Autogestion

L'autogestion es la gestion dirècta d'una organizacion pels sieus pròpris membres. En lo cas d'una empresa, los sieus trabalhadors son de proprietaris per de parts igualas e a l'encòp d'empresaris, en partejant de riscs e a l'encòp de beneficis. Las decisions son presas normalament a travèrs d'un sistèma de democracia dirècta o en un marc de consens a travèrs d'assembladas.

  • Federalisme

Per tal d'empedir la concentracion de poder e assegurar l'autonomia dels disparièrs sectors de la societat (d'assembladas de trabalhadors, per exemple) sense comprometre la cooperacion e la solidaritat entre aquestes sectors, los anarquistas utilizan practicas federalistas. Los disparièrs sectors de la societat cooperen coma iguals per volontat pròpria, en podent se absténer en quinsevolh moment de cooperar.

  • Pedagogia libertària

L'educacion es un pilar fondamental de la luta antiautoritària. Lo movement anarquista usa l'educacion per tractar de bastir l'individu liurepensaire, conscient, e critic que siá capable de bastir la futura societat anarquista. Mejançant fòrça recorses com d'atenèus llibertaris, de publicacions periodicas, edicion e difusion de tèxtes, creacion d'alternatiuas educativas a las establidas, etc.

  • Desaubediment civil

Per tal d'afeblir l'autoritat de l'Estat, los anarquistas prepausan ignorar sistematicament las leis que los disparièrs govèrns impausen, en se guidant sonque per l'estricta etica personala o collectiva. A tèrme long, aiçò li calriá supausar l'inviabilitat de l'aparelh repressiu de l'Estat, e la siá dissolucion.

Lo desaubediment civil implica d'accions pas-violentas e coordinadas amb lo nombre maximal de personas possiblas, amb l'objectiu de que l'Estat se veja desbordat a l'ora de reprimir las massas.

Aquesta forma de lucha tanben es prepausada per d'autres movements, de caractèr pacifista, per tal d'arténher de determinats dreches individuals o de collectius.

  • Violéncia

Segon los anarquistas l'Estat o quinsevolh institucion que ostenta de poder engendra violéncia, degut a qu'aqueles que ostenten lo poder son los que coarten la libertat dels autres individus. Se ben qualques anarquistas son partidaris de l'emplec de la violéncia coma un mejan per arténher las siás fins, a l'actualitat la majoria estàn restacats a de movements pacifistas.

L'anarquisme artenhèt publicitat massiva per prumèr viatge pendent la segonda revolucion industriala, quand qualques anarquistas assassinèron als líders russes lo 1881; en la republica francesa (1894); a Itàlia (1900), e en los Estats Units (1901). Son d'exemples de qualques grops anarquistas violents: lo nihilisme, l'insurrecionisme italian, e las cellulas anarquistas qu'ataquèron los reis a Euròpa a fins del sègle XIX e principis del sègle XX.

Qualques tendéncias anarquistas notablament pas violentas son lo cristianisme libertari, e lo anarcopacifisme. La conviccion de que l'emplec de la violéncia supausa repetir de patrons de poder e autoritat los pòrta a refusar quinsevolh tipe de violéncia, e prepausan d'autres tipes de luta.

Anarquistas mai coneguts

Recuperada de « http://oc.wikipedia.org/wiki/Anarquisme »

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.